Zgodnie z art. 47a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (dalej: „PrBud„) dziennik budowy stanowi urzędowy dokument przeznaczony do rejestrowania:
- przebiegu robót budowlanych oraz
- zdarzeń i okoliczności zachodzących w toku wykonywania robót budowlanych, mających znaczenie przy ocenie technicznej prawidłowości wykonywania tych robót.
Rejestrowanie okoliczności, o których mowa powyżej odbywa się w formie wpisów.
Zgodnie z art. 271 § 1 Kodeksu karnego, „funkcjonariusz publiczny lub inna osoba uprawniona do wystawienia dokumentu, która poświadcza w nim nieprawdę co do okoliczności mającej znaczenie prawne, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.”
Orzecznictwo sądów pozostaje jednomyślne, że na gruncie tego przepisu kierownik budowy jest „inną osobą uprawnioną do wystawienia dokumentu”, zaś dziennik budowy stanowi dokument potwierdzający wykonanie określonych prac, czynności i robót w prawidłowy sposób oraz w określonym czasie i miejscu.
Aby kierownik budowy ponosił odpowiedzialność za przestępstwo z art. 271 § 1 k.k., musi działać umyślnie, tzn. chcieć wpisać do dziennika budowy nieprawdę (np. świadomie poświadczyć wcześniejszą niż rzeczywista datę rozpoczęcia robót) albo co najmniej przewidując możliwość wpisania nieprawdy, na to się godzić (np. wpisać, że budynek został wybudowany zgodnie z projektem, podczas gdy kierownik budowy dostrzegał w trakcie budowy istotne odstępstwa, które jednak zbagatelizował).
Poza „nawias” odpowiedzialności za przestępstwo należy zatem wyłączyć wszelkie, niezamierzone poświadczenia nieprawdy, mogące polegać np. na oczywistych omyłkach pisarskich (wpisanie roku 2014 jako roku zakończenia budowy, podczas gdy prace zakończono w roku 2024).
Nie stanowi również przestępstwa fałszerstwa intelektualnego wpisanie nieprawdy wynikające z niedochowania przez kierownika budowy należytej staranności (posiłkując się przykładem przywołanej wyżej niezgodności budowy z projektem – jeśli kierownik budowy nie dostrzegał w jej trakcie niezgodności, choć co najmniej mógł tę niezgodność zdiagnozować przy dochowaniu należytej staranności, a następnie – nieświadomie – poświadczył taką niezgodność w dzienniku budowy, wówczas nie popełnia przestępstwa).
W przypadkach nieumyślnego poświadczenia nieprawdy w dzienniku budowy warto jednak pamiętać, że choć nie dochodzi wówczas do popełnienia przestępstwa, to w dalszym ciągu kierownik budowy może odpowiadać za wykroczenie przewidziane w art. 93 pkt 4 pr. bud. Widoczny jest zatem nacisk kładziony przez ustawodawcę na rzetelne dokonywanie wpisów, które każdorazowo powinny być zgodne ze stanem rzeczywistym.
Można wyobrazić sobie sytuację, w której inwestor – chcąc uzyskać dotację na inwestycję z budżetu państwa – musi zakończyć budowę w ściśle określonym terminie. Z uwagi na znaczne opóźnienie prac nie zostaje on dochowany, wobec czego inwestor proponuje kierownikowi budowy część środków z oczekiwanej dotacji w zamian za poświadczenie zakończenia budowy w terminie uzgodnionym w ramach umowy na finansowanie. Jeśli kierownik budowy przystanie na taką propozycje, a następnie wpisze do dziennika budowy błędną datę ukończenia robót, wówczas narazi się na znacznie surowszą odpowiedzialność karną, przewidzianą w art. 271 § 3 k.k. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego w § 1 (fałszerstwo intelektualne) w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
Dziennik budowy nie pozostaje obojętny z perspektywy prawa karnego, a dokonywane w tym dokumencie wpisy bez wątpienia mają istotne znaczenie prawne. Poświadczenie w nim określonych faktów, niezgodnych z rzeczywistością, lub ich zatajenie, zagrożone jest surowymi karami, na czele z pozbawieniem wolności. Kierownik budowy powinien zatem dochować szczególnej staranności, aby każdy wpis w dzienniku budowy polegał na prawdzie i aby znalazły się w nim wszystkie, istotne fakty, które miały miejsce w toku realizacji inwestycji.
Wyrok SA z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt II AKa 81/12